Ý nghĩa mâm ngũ quả và cách bày mâm ngũ quả miền Trung

Trên ban thờ người Việt, ngoài hương, hoa, trầu cau thì gần như không thể thiếu một mâm trái cây. Mâm ngũ quả miền Trung nói riêng mang nét giản dị, mộc mạc nhưng vẫn đầy đủ lòng thành. Bài viết này giải thích ý nghĩa mâm ngũ quả, những loại quả hay dùng ở miền Trung và cách bày sao cho cân đối, đẹp mắt.

Mâm ngũ quả là gì?

"Ngũ quả" nghĩa là năm loại quả. Theo cách giải thích phổ biến, con số 5 gắn với ngũ hành (Kim – Mộc – Thuỷ – Hoả – Thổ), tượng trưng cho sự đầy đủ, hài hoà của trời đất. Mâm ngũ quả vì thế gửi gắm mong ước một cuộc sống no đủ, thuận hoà.

Trên thực tế, không phải mâm nào cũng đúng 5 loại. Nhiều nhà bày 3, 4 hoặc 6, 7 loại tuỳ mùa và tuỳ điều kiện. "Ngũ quả" nên hiểu là nhiều loại quả, bày đủ đầy, hơn là một con số cố định.

Mâm ngũ quả không chỉ dành cho ngày Tết. Mùng 1, ngày rằm, ngày giỗ, lễ cưới hỏi hay khai trương, người ta đều có thể dâng một mâm quả lên ban thờ.

Ý nghĩa mâm ngũ quả trên ban thờ

• Lòng biết ơn: dâng những trái ngon nhất của mùa lên tổ tiên, thần linh để tỏ lòng thành kính.
• Mong ước đủ đầy: mâm quả tròn đầy, nhiều màu sắc gợi sự sung túc, sum vầy.
• Sắc màu hài hoà: xanh, vàng, đỏ, cam đan xen giúp ban thờ thêm tươi tắn, ấm cúng.

Mỗi loại quả cũng thường được gắn với một ý nghĩa riêng theo quan niệm dân gian, chẳng hạn chuối như bàn tay che chở, bưởi tròn đầy, quýt và cam gợi may mắn, phúc lộc. Những ý nghĩa này mang tính biểu tượng, mỗi nơi giải thích có khi một khác.

Mâm ngũ quả miền Trung có gì đặc biệt?

Miền Trung khí hậu khắc nghiệt, nắng gió nhiều, đất đai không màu mỡ như hai đầu đất nước. Vì vậy mâm ngũ quả của người miền Trung thường giản dị, không câu nệ hình thức – có gì cúng nấy, quan trọng là tấm lòng.

Những loại quả hay xuất hiện trên mâm ngũ quả miền Trung:

1. Chuối: thường làm đế, đỡ các quả khác.
2. Thanh long: màu đỏ hồng nổi bật.
3. Dưa hấu: ruột đỏ, được nhiều nhà ưa chuộng dịp Tết.
4. Mãng cầu (na): gợi mong ước "cầu" được đủ đầy.
5. Dứa (thơm): dáng đứng vững, hay đặt giữa mâm.
6. Cam, quýt, bưởi: tròn trịa, màu vàng cam ấm áp.
7. Sung, xoài: tuỳ mùa và tuỳ nhà.

So với miền Bắc (hay dùng chuối xanh, bưởi, phật thủ) hay miền Nam (nổi tiếng với bộ "cầu – dừa – đủ – xoài"), mâm quả miền Trung linh hoạt hơn. Ở Đà Nẵng, nhiều gia đình còn kết hợp cả phong cách Bắc – Nam vì sống xen lẫn nhiều vùng quê khác nhau.

Cách bày mâm ngũ quả miền Trung đẹp và chắc

1. Chọn quả

• Chọn quả tươi, lành lặn, không dập, cuống còn tươi.
• Ưu tiên quả theo mùa – vừa ngon, vừa dễ mua.
• Rửa sạch, lau khô vỏ để quả bóng đẹp và để được lâu hơn.

2. Chọn mâm, đĩa

Dùng mâm bồng (đĩa có chân) hoặc đĩa tròn đủ rộng. Ban thờ nhỏ thì chọn mâm vừa phải, tránh để quả tràn ra mép.

3. Xếp quả

1. Quả to, nặng đặt dưới cùng làm đế: nải chuối, quả bưởi, quả dứa.
2. Quả vừa xếp vòng quanh: cam, táo, thanh long, xoài.
3. Quả nhỏ đặt trên cùng hoặc điền vào khe: quýt, nho, sung, chùm cau.
4. Xen màu: tránh để các quả cùng màu nằm cạnh nhau, xanh – vàng – đỏ đan xen sẽ nổi bật hơn.
5. Giữ dáng tròn hoặc dáng tháp, nhìn từ phía trước phải cân đối hai bên.

4. Thêm điểm nhấn

Ngày nay nhiều nhà thích lễ quả kết hoa: quả được xếp thành tháp, xen lá trầu, cau tỉa và hoa tươi như cúc, hồng, ly. Kiểu mâm này vừa giữ ý nghĩa mâm ngũ quả truyền thống, vừa đẹp và gọn hơn khi đặt trên ban thờ.

Lưu ý khi bày mâm ngũ quả

• Không cần quá cầu kỳ: mâm quả gọn, sạch, tươi là đủ trang trọng.
• Màu hoa hài hoà với quả: tham khảo bài hoa thờ cúng nên chọn hoa gì để phối cho đẹp.
• Kiểm tra quả mỗi ngày: thời tiết Đà Nẵng nóng ẩm, quả chín nhanh. Quả nào bắt đầu hỏng nên thay ngay để không ảnh hưởng quả khác.
• Đặt mâm quả cân đối với bình hoa hai bên bát hương.
• Hạ lễ đúng lúc: sau khi hương tàn, có thể hạ quả xuống để cả nhà cùng dùng – theo quan niệm dân gian, đó là "hưởng lộc" tổ tiên.

Đặt mâm ngũ quả, lễ quả kết hoa tại Đà Nẵng

Nếu bạn cần mâm quả cho lễ cúng mùng 1 tháng 9, ngày rằm, ngày giỗ hay đi lễ, Minh Thư Đồ Lễ nhận làm theo yêu cầu – từ mâm lễ không hoa đến mâm nhiều hoa, khách muốn thay hoa gì shop cũng làm. Xem thêm mẫu lễ quả kết hoa và các set lễ của shop. Nên đặt trước 1–2 hôm để shop chọn quả tươi và chuẩn bị chu đáo.